YO’L QURILISH OB’EKTLARIDA AVTONOM MASHINALARNING O’ZARO XAVFSIZ HARAKATLANISHINI TA’MINLOVCHI V2X (VEHICLE-TO-EVERYTHING) PROTOKOLLARI TAHLILI

• Sardorbek Abdujabbor o’g’li Sharifjonov

  Author

Ushbu tezisda yo‘l qurilish ob’ektlarining o‘ta dinamik va noaniq muhitida avtonom mashinalarning o‘zaro xavfsiz harakatlanishini ta’minlash uchun V2X (Vehicle-to-Everything) aloqa protokollarining imkoniyatlari tahlil etiladi. Tadqiqotning asosiy maqsadi — qurilish maydonidagi bir nechta avtonom texnikalar, datchiklar va infratuzilma elementlari o‘rtasida real vaqt rejimida ma’lumot almashish samaradorligini baholash hamda to‘qnashuvlarning oldini olish mexanizmlarini ishlab chiqishdir. Ishda V2V (mashinadan mashinaga), V2I (mashinadan infratuzilmaga) va V2P (mashinadan piyodaga) aloqa modellari tahlil qilinib, ularning kechikish vaqti (latency) va ishonchlilik (reliability) ko‘rsatkichlari qurilish jarayonlarining o‘ziga xos texnik talablari asosida o‘rganiladi. Ayniqsa, C-V2X (Cellular V2X) va DSRC (Dedicated Short Range Communications) protokollarining qurilish maydonlaridagi chang, vibratsiya va signallarning jismoniy to‘silishi sharoitlaridagi turg‘unligi qiyosiy tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari ko‘p agentli avtonom tizimlarni muvofiqlashtirish va "intellektual qurilish maydoni" (Smart Construction Site) konsepsiyasini amalga oshirishda yuqori samaradorlikka ega xavfsiz aloqa arxitekturasini yaratish uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi.

1. Abbas, S., et al. 2022. V2X Communication for Smart Cities: Protocols, Standards, and Applications. CRC Press.

2. Ahmed, M., & Kim, Y. 2023. Cooperative Perception for Autonomous Construction Vehicles via 5G V2X. Automation in Construction, 145, 104631.

3. SAE International. 2020. V2X Communications Message Set Dictionary J2735. SAE Standard.

4. Zhao, L., & Liu, X. 2021. Safety-critical V2X communication in dynamic construction environments. IEEE Internet of Things Journal, 8-15, 12450-12462.

5. Ismoilov, T. R., & Sodiqov, J. S. 2024. Avtonom transport tizimlarida V2X texnologiyalari va xavfsizlik protokollari. O‘zbekiston texnika jurnali, №2, 18-25.

• PDF|Download