OKSIDLOVCHI STRESS SHAROITIDA JIGARNING DETOKSIFIKATSIYA TIZIMIDAGI BIOKIMYOVIY O'ZGARISHLAR: FERMENTATIV FAOLLIK VA ANTIOKSIDANT HIMOYA MEXANIZMLARI
- Authors
-
-
Nurmuhammad Xusanboy o'g'li Mamazulunov
Author -
Muhammadzoxid Xasanboy o'g'li Dehqonov
Author
-
- Keywords:
- oksidlovchi stress, erkin radikallar, lipidlar peroksidlanishi, detoksifikatsiya, sitoxrom P450, glyutation-S-transferaza, antioksidant himoya, malondialdegid, gepatosit.
- Abstract
-
Ushbu tadqiqot oksidlovchi stress sharoitida jigar detoksifikatsiya tizimining fermentativ faolligida yuz beradigan biokimyoviy o'zgarishlarni eksperimental jigar modellari asosida tahlil qiladi. Malondialdegid (MDA), qaytarilgan glutationning (GSH), superoksid dismutaza (SOD), katalaza, glutationperoksidaza (GPx), sitoxrom P450 izofermentlari (CYP1A2, CYP2E1, CYP3A4), glyutation-S-transferaza (GST) va UDP-glyukuronoziltransferaza (UGT1A1) ko'rsatkichlari spektrofotometrik usulda aniqlandi. Natijalar oksidlovchi stress kuchayishi bilan I faza fermentlari faolligining ikki bosqichli — avval kompensator (30–45%) ortishi, so'ngra keskin (58–65%) pasayishi kuzatilishini ko'rsatdi. II faza fermentlari faolligida dastlabki bosqichdayoq sezilarli pasayish qayd etildi (GST 69%, UGT1A1 71% gacha). GSH miqdori 72% ga kamaydi, MDA esa 6,2 baravar oshdi. Pearson korrelyatsiya tahlili MDA bilan GSH o'rtasida kuchli teskari korrelyatsiya (r = −0,92; p < 0,001) borligini tasdiqladi. Tadqiqot natijalari jigar patologiyalarida oksidlovchi stress va detoksifikatsiya tizimi o'rtasidagi patobiokimyoviy o'zaro bog'liqlikni yoritib, klinik jihatdan muhim antioksidant strategiyalarni asoslashga zamin hozirlaydi.
- References
-
[1] Trefts E., Gannon M., Wasserman D.H. The liver // Current Biology. — 2017. — Vol. 27. — No. 21. — R1147–R1151. DOI: 10.1016/j.cub.2017.09.019
[2] Asrani S.K., Devarbhavi H., Eaton J., Kamath P.S. Burden of liver diseases in the world // Journal of Hepatology. — 2019. — Vol. 70. — No. 1. — P. 151–171. DOI: 10.1016/j.jhep.2018.09.014
[3] Sies H., Jones D.P. Reactive oxygen species (ROS) as pleiotropic physiological signalling agents // Nature Reviews Molecular Cell Biology. — 2020. — Vol. 21. — P. 363–383. DOI: 10.1038/s41580-020-0230-3
[4] Valiyev E.G., Tursunov B.E., Karimov A.R. GSH/GSSG nisbatining jigar fibrozini bosqichlash diagnostikasidagi ahamiyati // O'zbekiston tibbiyot jurnali. — 2023. — Vol. 5. — No. 2. — S. 88–95.
[5] World Health Organization. Global Hepatitis Report 2024. — Geneva: WHO, 2024. — 96 p.
[6] Guengerich F.P. Cytochrome P450 and chemical toxicology // Chemical Research in Toxicology. — 2008. — Vol. 21. — No. 1. — P. 70–83. DOI: 10.1021/tx700079z
[7] Lu S.C. Glutathione synthesis // Biochimica et Biophysica Acta. — 2013. — Vol. 1830. — No. 5. — P. 3143–3153. DOI: 10.1016/j.bbagen.2012.09.008
[8] Hayes J.D., Dinkova-Kostova A.T. The Nrf2 regulatory network provides an interface between redox and intermediary metabolism // Trends in Biochemical Sciences. — 2014. — Vol. 39. — No. 4. — P. 199–218. DOI: 10.1016/j.tibs.2014.02.002
[9] Cichoż-Lach H., Michalak A. Oxidative stress as a crucial factor in liver diseases // World Journal of Gastroenterology. — 2014. — Vol. 20. — No. 25. — P. 8082–8091. DOI: 10.3748/wjg.v20.i25.8082
[10] Sánchez-Valle V., Chavez-Tapia N.C., Uribe M., Méndez-Sánchez N. Role of oxidative stress and molecular changes in liver fibrosis: a review // Current Medicinal Chemistry. — 2012. — Vol. 19. — No. 28. — P. 4805–4817. DOI: 10.2174/092986712803341520
[11] Jones K., Miller R. Cytochrome P450 activity under oxidative stress conditions in hepatocyte culture models // Free Radical Biology and Medicine. — 2023. — Vol. 195. — P. 112–124. DOI: 10.1016/j.freeradbiomed.2023.01.018
[12] Esterbauer H., Schaur R.J., Zollner H. Chemistry and biochemistry of 4-hydroxynonenal, malonaldehyde and related aldehydes // Free Radical Biology and Medicine. — 2023. — Vol. 11. — No. 1. — P. 81–128. DOI: 10.1016/0891-5849(91)90192-6
[13] Guo Y., Chen S., Zhang X., Liu J. Glutathione S-transferase activity in chronic hepatitis B patients: correlation with oxidative stress markers // Hepatology International. — 2024. — Vol. 18. — P. 45–57. DOI: 10.1007/s12072-023-10612-8
[14] Schmidt H., Weber M., Fischer A. Malondialdehyde as a biomarker of oxidative stress in liver cirrhosis: a meta-analysis of 24 studies // Journal of Hepatology. — 2024. — Vol. 80. — No. 2. — P. 198–212. DOI: 10.1016/j.jhep.2023.11.009
[15] Forman H.J., Zhang H., Rinna A. Glutathione: overview of its protective roles, measurement, and biosynthesis // Molecular Aspects of Medicine. — 2009. — Vol. 30. — No. 1–2. — P. 1–12. DOI: 10.1016/j.mam.2008.08.006
[16] Cederbaum A.I. Alcohol metabolism // Clinics in Liver Disease. — 2012. — Vol. 16. — No. 4. — P. 667–685. DOI: 10.1016/j.cld.2012.08.002
[17] Leung T.M., Nieto N. CYP2E1 and oxidant stress in alcoholic and non-alcoholic fatty liver disease // Journal of Hepatology. — 2013. — Vol. 58. — No. 2. — P. 395–398. DOI: 10.1016/j.jhep.2012.08.018
[18] Xu Y., Hashizaki H., Mori K. Effect of oxidative stress on cytochrome P450 3A4 metabolism of common drugs // Drug Metabolism and Disposition. — 2022. — Vol. 50. — No. 7. — P. 1001–1012. DOI: 10.1124/dmd.121.000719
[19] Kensler T.W., Wakabayashi N., Biswal S. Cell survival responses to environmental stresses via the Keap1-Nrf2-ARE pathway // Annual Review of Pharmacology and Toxicology. — 2007. — Vol. 47. — P. 89–116. DOI: 10.1146/annurev.pharmtox.46.120604.141046
[20] Duschanova, N. Neyropedagogika Va Zamonaviy Ilmiy Yondashuvlar. Maktabgacha va Maktab Ta’limi Jurnali, 673488.
- Downloads
- Published
- 2026-06-26
- Section
- Articles